Brood is de basis

Brood behoort tot de basisvoedingsmiddelen. In de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum heeft brood een vooraanstaande plek. Samen met aardappelen, rijst, pasta en peulvruchten vormt brood vak 2 van de Schijf van Vijf. Eén van de 5 stelregels voor een gezonde voeding is ‘eet veel groente, fruit en brood’

Het Voedingscentrum adviseert elke dag een ruime hoeveelheid vezelrijke producten te eten zoals brood, aardappelen, rijst, pasta en peulvruchten. Deze voedingsmiddelen leveren veel voedingsstoffen en bevatten relatief weinig calorieën

Lang niet genoeg

Een volwassene eet gemiddeld 3-4 sneetjes brood per dag. Dat is volgens de aanbevolen hoeveelheden van het Voedingscentrum te weinig. Wie meer brood eet, krijgt namelijk op een gezonde manier meer vezels, vitamines en andere belangrijke voedingsstoffen binnen. Het Voedingscentrum adviseert de volgende hoeveelheden per dag:

Kinderen kunnen al heel vroeg beginnen met brood eten, ongeveer vanaf 6 maanden. Vanaf de leeftijd van 1 jaar kan een kind dagelijks 2 broodmaaltijden gaan gebruiken. Lees hier meer over de introductie van brood aan baby's.

terug naar boven

Elk moment een 'broodmoment'

Brood heeft zich de laatste jaren ontwikkeld van een basisvoedingsmiddel naar een genotsvoedingsmiddel: brood is genieten. De verluxing van het broodassortiment heeft daarvoor gezorgd. En dat zie je terug in de momenten waarop brood wordt geconsumeerd.
Dé traditionele broodmomenten zijn nog steeds het ontbijt en de lunch. Maar brood heeft zich inmiddels een weg gebaand naar andere tijdstippen op de dag. Tussendoor wordt steeds vaker een boterham of een broodje gegeten om de lekkere trek te stillen. Brood wordt in toenemende mate bij de warme maaltijd gebruikt. Daarmee volgen wij de gewoonten van andere culturen. En ook past brood heel goed bij het borrelen, of dat nu in de namiddag of avond is. Dat is niet verwonderlijk, want brood is gezond, lekker, gemakkelijk en je kunt er eindeloos mee variëren. Dat betekent dat je op elk moment van de dag brood kunt eten. Voor elk ‘broodmoment’ is er wel een geschikte broodsoort voorhanden.

terug naar boven

Ontbijt broodnodig!

Iedereen vindt het de gewoonste zaak van de wereld dat je eerst benzine in je tank moet gooien om te kunnen rijden. Batterijen in je mobieltje stopt om te kunnen bellen. Of een accu moet opladen voor de laptop. Maar wat doen we zelf? We haasten ons de deur uit. De verleiding is groot om zonder een volledig ontbijt op weg te gaan. Of zelfs zonder ontbijt te vertrekken. Maar de eerste maaltijd van de dag, vlak nadat je opstaat, is niet zomaar bedacht. Het ontbijt levert maar liefst 10 tot 15% van alle voedingsstoffen en energie die we dagelijks innemen. Brood vormt daarom de basis. Een broodontbijt zorgt voor vrijwel alle voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft. Je helpt je lichaam er als het ware mee op gang. Onderzoeken wijzen uit dat we ons met het overslaan van een goed samengesteld ontbijt letterlijk tekort doen. Een tekort dat gedurende de rest van de dag niet meer in te halen is.

terug naar boven

Ontbijten door de eeuwen heen

‘Goedemorgen! Pannenkoeken, aardappelen of liever brij?’ Als je dit ’s ochtends hoort is de kans groot dat je nog droomt. Of iemand is een beetje van slag. Eeuwen geleden vormden deze gerechten echter het ontbijt in Nederland. Het duurde nog zeker tot de zeventiende eeuw dat de eerste maaltijd van de dag werd samengesteld op basis van diverse soorten brood, kaas en soms boter. Toen de graanprijzen aan het einde van de achttiende eeuw stegen, werd brood voor velen te kostbaar en verdween het van de ontbijttafel. Er werden weer aardappelen geserveerd, vooral in de minder welgestelde kringen. In de negentiende eeuw was roggebrood de meest gegeten soort. In het westen van het land probeerde men (afhankelijk van het inkomen) vaker tarwebrood of beschuit te eten. Vanaf het moment dat Amerika tarwe tegen aantrekkelijke prijzen exporteerde naar Europa kwam tarwebrood binnen vrijwel ieders bereik. Brood werd een maaltijd op zich! Het eten van brood kreeg zelfs een zekere status. Dat kwam doordat de gegoede burgerij en de rijke boeren het zich veroorloofden. Vanaf dat moment werd het gebruik van een broodontbijt als eerste maaltijd populair.

terug naar boven

Ontbijten: een goede start van de dag

Gezond blijven en lekker eten? Dat wil iedereen. De meeste mensen realiseren zich dat hun lichaam niet vanzelf werkt. Het heeft energie en allerlei voedingsstoffen nodig om naar behoren te kunnen functioneren. Dat geldt voor iedereen. Alleen de accenten kunnen verschillen, afhankelijk van bijvoorbeeld je lichamelijke activiteit of je leeftijd. Wie gezond eet, eet vooral gevarieerd. Verstandig eten is een kwestie van ‘afwegen’. Van sommige producten zou je wat meer moeten eten, van andere liever wat minder. In ieder geval is het van belang dat je een goede start maakt. Te beginnen met het ontbijt, dat is een onmisbare maaltijd. Je lichaam heeft het ‘s nachts zonder eten moeten doen. Om goed te kunnen functioneren en presteren hebben we na het opstaan weer voedsel nodig. Het ontbijt is dus een onmisbare maaltijd.

terug naar boven

Ontbijt levert broodnodige voedingsstoffen

Uit het onderzoek van TNO komt naar voren dat ontbijten belangrijk is voor een gezonde voeding. Van de energie en voedingsstoffen die we dagelijks binnen krijgen, wordt 10-15% geleverd door het ontbijt. Onderzoekers hebben de kwaliteit van de voeding van ontbijters en niet-ontbijters vergeleken. Wie ontbijt, krijgt meer vitaminen en mineralen binnen. Ontbijters komen dichter in de buurt bij de aanbevelingen van voedingskundigen. Niet-ontbijters krijgen minder voedingsstoffen binnen dan nodig is voor een gezond lichaam. Goed ontbijten is van groot belang. Uit onderzoek blijkt dat de achterstand die je wat betreft vitamines en mineralen oploopt door die eerste maaltijd over te slaan, in de loop van de dag zelden wordt gecompenseerd.

terug naar boven

Ontbijt houdt kinderen bij de les

Goed ontbijten is voor iedereen van belang, maar zeker voor kinderen. De ontbijtgewoonten van schoolgaande kinderen staan de laatste jaren in de belangstelling. Verschillende onderzoeken in binnen en buitenland legfgen een verband tussen slechte concentratie en prestatie op school en het overslaan van het ontbijt. Ook in een Nederlands onderzoek onder ruim 1400 kinderen(Gorissen e.a.,1999) signaleerden leerkrachten hongerigheid en slechte concentratie bij kinderen die niet hadden ontbeten. Als kinderen niet ontbijten is de verleiding bovendien groot om op een later moment te eten wat maar voorhanden is. Dat zijn vaak tussendoortjes die naar verhouding veel vet en energie bevatten, maar weinig vitaminen en mineralen.

terug naar boven

Ontbijten, een zaak van gewicht

Schoolkinderen die niet ontbijten hebben lopen een hoger risico om te zwaar te worden in vergelijking met kinderen die ’s morgens wel eten. Dat blijkt uit verschillende onderzoeken in binnen- en buitenland naar de relatie tussen lichaamsgewicht en niet-ontbijten. Wie 's ochtends niet eet blijkt gemakkelijk te bezwijken voor verleidingen. Daarom is niet-ontbijten altijd af te raden. Temeer omdat ook voor kinderen geldt dat ze het tekort aan voedingsstoffen niet meer inlopen. Wie een gezond gewicht binnen bereik wil brengen, doet er juist goed aan om de dag te beginnen met een ontbijt. Bij voorkeur met (bruin of volkoren) brood want de voedingsvezels erin zorgen voor een verzadigd gevoel. Dat maakt het doorgaans gemakkelijker om ook de rest van de dag evenwichtig en gezond te eten.

Op de website van het Voedingscentrum kun je testen of je een gezond gewicht hebt.

terug naar boven

Wat is een goed ontbijt?

Er is een aantal basisproducten dat van de eerste maaltijd een goed ontbijt maakt. Maak elke morgen een keuze uit:

Graanproducten: brood, muesli;
Zachte (dieet)margarine of (dieet)halvarine;
Melk en melkproducten (de halfvolle en magere soorten), kaas (denk ook aan de 20+ en 30+ soorten) en vleeswaren (breng variatie aan in de soorten die minder en meer vet bevatten);
Fruit.

Een graanproduct hoort dus bij een goed en gezond ontbijt. Brood is daar een belangrijk voorbeeld van. TNO Voeding heeft in 2000 gekeken naar de rol van brood in de totale Nederlandse voeding. Naar aanleiding van hun studie concluderen ze dat brood een nog veel belangrijkere plaats inneemt dan tot dusverre werd aangenomen. ‘Brood blijkt van alle voedingsmiddelen de belangrijkste leverancier van energie, koolhydraten (zetmeel), voedingsvezel, ijzer, koper, magnesium en jodium.’ Met de laatste voedingsstof onderscheidt brood zich van andere graanproducten, zoals muesli, die meestal geen jodium bevatten. Ook is brood van belang voor de vitaminen B1- en B6-, de seleen-, zink- en foliumzuurvoorziening. Verder blijkt dat brood weinig vet bevat.

Er is eigenlijk geen reden om een broodontbijt over te slaan. Geen tijd? Ontbijten is een kwestie van prioriteit. Je hebt geen zin? Klik hier voor heerlijke en gemakkelijk ontbijtrecepten.

terug naar boven

De herkomst van het woord ‘ontbijt’

Het woord ontbijt bestaat oorspronkelijk uit twee delen: het Middelnederlandse ‘ont’ betekent voorafgaand aan. Het woord ‘bijt’ is afgeleid van bijten oftewel eten. Dat betekent dat het ontbijt gezien wordt als ‘het beginnen aan eten’. In andere Europese culturen hebben de woorden voor ontbijt een andere herkomst. Het Engelse ‘breakfast’ betekent letterlijk het doorbreken van het vasten (break the fast). Ook het Franse ‘petit déjeuner’ is daarop gebaseerd (rompre le jeûne). Het Duitse ‘Frühstück’ maakt duidelijk dat er in al vroeg een stuk(je) gegeten wordt. Het Portugese ‘café da manhã’ combineert het koffiedrinken met de kleine ochtendmaaltijd.

Jong geleerd is oud gedaan

Het is goed om kinderen van jongs af aan te laten wennen aan het eten van een ontbijt. Ouders geven idealiter zelf het goede voorbeeld. Kinderen die ’s morgens moeite hebben met eten, kunnen misschien worden overgehaald met een beschuitje, een licht geroosterde boterham of een zacht broodje met smeerbaar beleg. Een lekkere zachte krentenbol met een beetje halvarine eet ‘s morgens vaak ook gemakkelijk weg.

terug naar boven